در این مقاله که به موضوع «بازگشت به آهستگی در هنر معاصر» اختصاص دارد، نگارنده به بررسی تعامل هنرمندان معاصر با انتخاب آهستگی، در برابر شتابزدگی در هنر می پردازد.
بازگشت به آهستگی: مقاومت در برابر شتابزدگی در هنر معاصر
The Return to Slowness: Resisting Acceleration in Contemporary Art
نگارنده: دکتر هاله قورچیان، معمار و کارشناس ارشد پژوهش هنر
نبشت | نهادی برای هنر و فرهنگ ایران زمین
Corresponding Author: Haleh Ghoorchian, PhD, Architect and Master of Arts in Art Research
Nebešt | Foundation for Art, Knowledge and Culture of Iranzamin
چکیده
در رویدادهای شاخص هنری سال ۲۰۲۶، از آرت دبی تا دوسالانههای اروپایی (ونیز، کارتن، سن پائولو)، نشانههایی از تحولی بنیادین در رویکرد هنرمندان نسل جدید مشاهده میشود. این نسل، برخلاف جریان غالب سالهای اخیر که سرعت تولید و نمایشهای پرزرقوبرق را معیار موفقیت میدانست، به آهستگی، تعمق و نسبتی تازه با ماده روی آورده است. این مقاله با بهرهگیری از روش تحلیل محتوای کیفی و مشاهده میدانی آثار ارائهشده در آرت دبی ۲۰۲۶، و نیز مطالعه تطبیقی با نمونههای شاخص از دوسالانههای اروپایی، این جریان را ذیل مفهوم «مقاومت در برابر شتابزدگی» نظریهپردازی میکند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که تأکید بر فرآیند خلاقانه به جای محصول نهایی، استفاده از مواد آلی و طبیعی به جای مواد صنعتی، و روایتهای شخصیِ برخاسته از تجربه زیست، نه یک گرایش سبکی زودگذر، که بازتعریف بنیادین نسبت هنرمند با زمان، ماده و مخاطب است. این رویکرد، ریشه در نقد فرهنگ مصرفگرایانه دارد و در پی آن است که هنر را از کالایی برای دادوستد، به تجربهای برای همنشینی و تفکر تبدیل کند. مقاله نتیجه میگیرد که بازگشت به آهستگی در هنر معاصر، واکنشی هوشمندانه به جهان شتابزده امروز است؛ واکنشی که در آن، زمان نه به مثابه مانع، که به مثابه مادهای خام و سازنده بازشناخته میشود و هنر، بار دیگر جایگاه خود را در متن زندگی انسانی بازیابی میکند.
واژگان کلیدی: آهستگی، هنر معاصر، مادهگرایی، مقاومت، آرت دبی ۲۰۲
Abstract
At the major art events of 2026—from Art Dubai to European biennials (Venice, Cartier, São Paulo)—signs of a fundamental transformation are emerging in the approach of a new generation of artists. Contrary to the prevailing trend of recent years, which regarded speed of production and extravagant displays as markers of success, this generation has turned to slowness, contemplation, and a renewed relationship with materials. Employing qualitative content analysis and field observation of works presented at Art Dubai 2026, alongside a comparative study with selected works from European biennials, this article theorizes this movement under the concept of “resistance against acceleration.” The findings indicate that the emphasis on creative process over final product, the use of organic and natural materials over industrial ones, and personal narratives rooted in lived experience are not a passing stylistic tendency but a fundamental redefinition of the artist’s relationship with time, material, and audience. This approach is grounded in a critique of consumer culture and seeks to transform art from a commodity for exchange into an experience for contemplation and coexistence. The article concludes that the return to slowness in contemporary art is an intelligent response to today’s accelerated world—a response in which time is recognized not as an obstacle but as a raw and constructive material, and art once again reclaims its place within the fabric of human life.
Keywords: Slowness, Contemporary Art, Materiality, Resistance, Art Dubai 2026
مقدمه
در تازهترین رویدادهای هنری جهان، نشانههایی پدیدار شده که از تغییر نگرشی عمیق در میان هنرمندان نسل جدید حکایت دارد. آنچه در آرت دبی ۲۰۲۶ و نیز دوسالانههای معتبر اروپایی به چشم میخورد، نه صرفاً تنوع در سبک یا ماده، که تحولی در خود مفهوم خلق اثر است. برخلاف سالهای اخیر که سرعت تولید و نمایشهای پرزرقوبرق، معیار موفقیت و حضور در بازار هنر به شمار میرفت (Thompson, 2022)(Velthuis, 2023)، امروز نشانههایی از بازگشت به آهستگی، تعمق، و نسبتی تازه با مواد در کار هنرمندان معاصر آشکار شده است .(Rosa, 2020)گزارشهای میدانی از آرت دبی نشان میدهد که بسیاری از غرفههای جوان، به جای ارائه آثار نهایی و تمامشده، بر فرآیند خلق، مواد آلی با حافظهی طبیعی، و روایتهای شخصی برخاسته از تجربه زیست تأکید دارند .(Art Dubai Report, 2026)این تغییر، پرسشهایی بنیادین را درباره چیستی ارزش در هنر، نقش زمان در آفرینش، و نسبت هنرمند با مخاطب برمیانگیزد. در یک دهه گذشته، بازار جهانی هنر به شدت تحت سیطره شتابزدگی قرار گرفته است. شمار فزاینده نمایشگاهها، حراجهای پرشتاب، و اصرار بر تازگیِ مداوم، هنرمندان را به سمت تولید انبوه و خلق آثاری سوق داده که بیش از آنکه حامل معنا باشند، پاسخگوی نیازهای اقتصادی و تقاضای بازارهستند .(Thompson, 2022)(Velthuis, 2023) این وضعیت، که برخی از صاحبنظران آن را «فستفودی شدن هنر» نامیدهاند (Rosa, 2020)، نه تنها به کیفیت و اصالت آثار لطمه زده، بلکه رابطه اصیل میان هنرمند و ماده خلق را نیز به حاشیه رانده است.
در چنین فضایی، هر اثری که نتواند در چرخه سریع تولید-نمایش-فروش جای بگیرد، به حاشیه رانده میشود و هنرمند نیز ناگزیر از پیروی از منطق این چرخه میگردد. اما آنچه در آرت دبی ۲۰۲۶ و دوسالانههای اروپایی رخ داده، گویای حرکتی معکوس و آگاهانه است. نسل جدیدی از هنرمندان، که اغلب دهه چهارم زندگی خود را سپری میکنند، از پذیرش بیچونوچرای این منطق سر باز زدهاند. آنان به جای سرعت، آهستگی را برمیگزینند؛ به جای سطح، عمق را؛ و به جای محصول نهایی، فرآیند پویای خلق را. این رویکرد، که در این مقاله ذیل مفهوم «مقاومت در برابر شتابزدگی» صورتبندی میشود، ریشه در نقد فرهنگ مصرفگرایانه دارد و میکوشد تا زمان را نه به مثابه خطی شتابدهنده، که به مثابه چرخهای تأملی و بازگشتپذیر بازاندیشی کند. چنین نگاهی به ماده و زمان، با آرای مادهگرایان نوینی همچون بنت و کول و فراست همخوانی دارد که ماده را عاملی فعال و تأثیرگذار در فرآیند خلاقانه میدانند.(Bennett, 2010; Coole & Frost, 2010) همچنین، تأکید بر مشارکت مخاطب و همنشینی با او، یادآور رویکردهای مشارکتی در هنر معاصر است که بیشاپ به تفصیل به آن پرداخته است .(Bishop, 2022) این مقاله بر آن است تا با تحلیل آثار ارائهشده در این رویدادها و نیز بررسی زمینههای نظری این جریان، نشان دهد که آنچه امروز در هنر معاصر در حال وقوع است، فراتر از یک مد یا گرایش زودگذر است. این جریان، نویدبخش تولد پارادایمی تازه در هنر است؛ پارادایمی که در آن، ماده سخن میگوید، زمان معنا مییابد، و مخاطب از تماشاگر به همسفر تبدیل میشود.
بازگشت به ماده؛ حافظه و هویت در آثار هنرمندان جدید
یکی از بارزترین وجوه این جریان جدید، تأکید بر مواد آلی و طبیعی است. هنرمندانی که در آرت دبی ۲۰۲۶ حضور داشتند، از خاک، الیاف گیاهی، چوب، سنگ و حتی مواد بازیافتی استفاده کردهاند تا آثاری خلق کنند که نه تنها بصری، بلکه لمسی و حافظهمحور هستند. این انتخاب، فراتر از یک گرایش زیباییشناختی است؛ بلکه نوعی اعلام هویت و مقاومت در برابر یکنواختی مواد صنعتی و مصنوعی است که در دهه اخیر بر هنر معاصر سایه افکنده بودند. ماده در این رویکرد، دیگر صرفاً بستری برای انتقال ایده نیست، بلکه خود به مثابه سوژه و راوی عمل میکند. هر ماده، با بافت، رنگ، بو و تاریخچه خود، روایتی را حمل میکند که هنرمند با آن به گفتگو مینشیند. این گفتگو، زمانبر و تأملی است؛ برخلاف رویکردهای پیشین که هنرمند در مقام فرمانروا بر ماده ظاهر میشد. در این نگاه جدید، هنرمند و ماده در یک رابطه دوسویه و برابر قرار میگیرند. این رویکرد را میتوان در چارچوب «مادهگرایی نوین» در فلسفه هنر معاصر تحلیل کرد. بر اساس این دیدگاه، ماده نه یک عنصر منفعل، که عاملی فعال و تأثیرگذار در فرآیند خلاقانه است .(Bennett, 2010)(Coole & Frost, 2010)هنرمندان نسل جدید، با پذیرش این نگاه، نه تنها به ماده جان میبخشند، بلکه از آن میآموزند و با آن رشد میکنند. این رابطه ارگانیک، نتیجهای جز خلق آثاری با عمق و اصالت بینظیر ندارد.
زمان به مثابه ماده; آهستگی به عنوان یک استراتژی هنری
اگر ماده یکی از ارکان این رویکرد جدید است، زمان، رکن دیگر آن به شمار میرود. هنرمندان نسل جدید، زمان را نه به عنوان یک محدودیت، بلکه به عنوان یک عنصر سازنده و ماده خام در نظر میگیرند. آنان با پذیرش آهستگی، به آثاری دست مییابند که در بستر زمان شکل گرفتهاند و خود، روایتگر زمان هستند. این نگاه به زمان، ریشه در سنتهای کهن هنر شرقی دارد، جایی که هنرمند با صبر و حوصله، اثر خود را خلق میکرده و زمان را جزئی از فرآیند خلاقانه میدانسته است. اما آنچه این رویکرد را از یک سنتگرایی صرف متمایز میکند، جنبه انتقادی و مقاومتآمیز آن در برابر شرایط کنونی است. در عصری که همه چیز شتاب دارد و زمان به کالایی کمیاب و گرانبها تبدیل شده است، انتخاب آهستگی، خود یک کنش سیاسی و اجتماعی محسوب میشود. هنرمندان این نسل، با خلق آثاری که نیازمند مکث و تأمل هستند، مخاطب را نیز به مشارکت دعوت میکنند. آنان به جای ارائه پیامهای سریع و زودگذر، فضایی برای تفکر و همنشینی فراهم میآورند. این رویکرد، مخاطب را از جایگاه یک مصرفکننده منفعل به یک همسفر فعال در فرآیند معناپردازی تبدیل میکند.
روایتهای شخصی؛ بازگشت به خود و تجربه زیست
سومین رکن این جریان جدید، تأکید بر روایتهای شخصی و تجربه زیست است. هنرمندان نسل جدید، به جای پرداختن به سوژههای جهانی و انتزاعی، به سراغ خاطرات، هویت، ریشههای خانوادگی و تجربه زیست خود رفتهاند. این رویکرد، که میتوان آن را «چرخش به درون» نامید، پاسخی به جهان بیرونی آشفته و بیمعناست. در رویدادهایی مانند آرت دبی ۲۰۲۶، بسیاری از آثار جوانان، روایتگر داستانهایی از مهاجرت، تعلق، ازدسترفتن و بازسازی هویت بودند. این آثار، با استفاده از اشیای شخصی، نامههای قدیمی، عکسهای خانوادگی و موادی که حامل خاطره هستند، فضایی صمیمی و انسانی خلق کردهاند که در تضاد کامل با نمایشهای پرزرقوبرق و بیروح سالهای اخیر است. این بازگشت به خود، نه یک عقبنشینی از جهان، بلکه نوعی مقاومت هوشمندانه در برابر جهانیزدگی یکنواختکننده است. هنرمند با روایت کردن داستان خود، در واقع مرزهای هویتی خود را بازتعریف میکند و در عین حال، دریچهای به سوی جهانی باز میگشاید که در آن تنوع، تفاوت و تکثر معنا پیدا میکند.
نقد فرهنگ مصرفگرایانه؛ هنر در برابر کالا
در پسزمینه تمامی این رویکردها، نقدی ریشهدار بر فرهنگ مصرفگرایانه و تبدیل هنر به کالا نهفته است. هنرمندان نسل جدید، با کند کردن فرآیند خلق، با تأکید بر مواد غیرصنعتی، و با روایت کردن داستانهای شخصی، در واقع در برابر تبدیل هنر به یک شی قابل دادوستد مقاومت میکنند. این مقاومت، ابعاد گوناگونی دارد. از یک سو، هنرمند با انتخاب آهستگی، از سرعت تولید کاسته و از ورود به چرخه بیپایان تولید و مصرف فاصله میگیرد. از سوی دیگر، با استفاده از مواد آلی و ناپایدار، ماندگاری اثر را به چالش میکشد و آن را از یک شیء جاودانه به یک پدیده موقت و در حال دگرگونی تبدیل میکند. این رویکرد، مخاطب را به بازاندیشی در مفهوم ارزش و ماندگاری در هنر فرا میخواند. در این چارچوب، هنر دیگر نه به مثابه کالایی برای انباشت ثروت، که به مثابه تجربهای برای انباشت معنا تعریف میشود. هنرمند با خلق آثاری که در زمان گسترش مییابند و با مخاطب در تعامل هستند، ارزشی فراتر از قیمت مادی برای آنها قائل میشود. این رویکرد، چالشی جدی برای نظام بازار هنر است و میتواند افقهای تازهای را پیش روی هنر معاصر بگشاید.
نتیجهگیری
بازگشت به آهستگی در هنر معاصر، پدیدهای گذرا یا یک مد زودگذر نیست. این جریان، که در رویدادهای بزرگی نظیر آرت دبی ۲۰۲۶ و دوسالانههای اروپایی به وضوح قابل مشاهده است، نشان از تحولی عمیق در نگرش هنرمندان نسل جدید به هنر، ماده، زمان و مخاطب دارد. آنان با انتخاب آگاهانه آهستگی و آهستگی، در برابر شتابزدگی و فرهنگ مصرفگرایانه مقاومت میکنند و هنری خلق میکنند که آهستهتر، انسانتر و آگاهانهتر است. این رویکرد، نه تنها به غنای آثار هنری انجامیده، بلکه رابطه هنرمند با ماده و مخاطب را نیز دگرگون ساخته است. هنرمند، دیگر فرمانروای ماده نیست، بلکه همسفری در سفر خلاقانه است. مخاطب، دیگر مصرفکننده منفعل نیست، بلکه همسخنی در فرآیند معناپردازی است. و ماده، دیگر بستری خاموش نیست، بلکه راوی و همآفریننده اثر است. در عصری که همه چیز با شتاب به سوی نابودی پیش میرود، انتخاب آهستگی یک کنش انقلابی است. هنر آهسته، هنری است که زمان را به رسمیت میشناسد، به ماده احترام میگذارد، و با مخاطب همنشین میشود. شاید آینده هنر، از آنِ هنرمندانی باشد که جرأت ایستادن در برابر شتاب را دارند و با آهستگی خود، جهانی جدید را میآفرینند. جهانی که در آن، زمان نه یک تهدید، که یک فرصت است؛ جهانی که در آن، هنر نه یک کالا، که یک تجربه زیستی است.
License
This work is authored by Haleh Ghoorchian and published under the Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) license by Nebešt, Foundation for Culture and Art of Iranzamin. You are free to use, share, and adapt this work for any purpose, provided that proper attribution is given to the author (Haleh Ghoorchian) and the publisher (Nebešt) .
For the full license text, visit: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
References
- Art Dubai Report. (2026). Emerging Trends in Contemporary Art. Art Dubai Publications.
- Bennett, J. (2010). Vibrant Matter: A Political Ecology of Things. Duke University Press.
- Bishop, C. (2022). Artificial Hells: Participatory Art and the Politics of Spectatorship (2nd ed.). Verso Books.
- Coole, D., & Frost, S. (Eds.). (2010). New Materialisms: Ontology, Agency, and Politics. Duke University Press.
- Rosa, H. (2020). The Uncontrollability of the World. Polity Press.
- Thompson, D. (2022). The $12 Million Stuffed Shark: The Curious Economics of Contemporary Art. Palgrave Macmillan.
- Velthuis, O. (2023). Talking Prices: Symbolic Meanings of Prices on the Market for Contemporary Art. Princeton University Press.