سازه های زیرزمینی ؛رویکردی نوین یا تفکری باستانی؟

قدمت وجود  آنچه سازه زیرزمینی نامیده میشود به ابتدای پیدایش بشر باز می گردد که در واقع پاسخی برای ابتدایی ترین نیاز  بشر؛ یافتن سرپناه بوده است.از این مفهوم زمانی به منظور زیست در غارها و یا ساخت پناهگاه ها و تونل ها استفاده میگردید.مبحث سازه زیرزمینی مدرن بر همین اساس  به صورت فراگیر در جوامع با حفظ بقا ؛تداوم یافته و در حال رشد و بهینه سازی است.

در ابتدا به دلیل مقاومت بیشتر در برابر آب و هوای سخت و ایجاد دمای داخلی طبیعی مساعدتر ،این سبک از فضای زیستی زیرزمینی شکل گرفت و با گذشت زمان و رشد نیازهای رفاهی  فردی-اجتماعی در انسان؛ گسترش یافت.فضای زندگی  آرام و حفظ چشم انداز محیطی با انتقال فضاها از سطح زمین به زیرزمین ؛ مزایای دیگری بودند که چشم انداز بشر برای این تفکر زیستی را تداوم بخشیدند.امروزه ساختمان های زیرزمینی ،بینش جدیدی در تمامی جنبه های معماری و طراحی شهری هستند که فرصت های جدیدی را برای بهینه سازی محیط زیست  بر روی زمین ارائه می‌دهند.عموما ساختمان های که بر سطح زمین ساخته می شوند فاقد این ویژگی ها هستند.تاسیسات زیرزمینی ،تونل های شهری و ساختمان های صنعتی زیرزمینی مانند نیروگاه ها و معادن زیرزمینی؛ پناهگاه های زیرزمینی حمله هوایی،فضاهای زیرزمینی در حوزه کشاورزی و فضاهای ذخیره سازی زیرزمینی نمونه های از سازه های زیرزمینی هستند که در گذر تاریخ و با رشد تکنولوژی هویت معماری خود را ایجاد و بهینه ساخته و پیشرفت حوزه را در جهت تامین هر چه بیشتر نیازهای بشر رقم زدند.

در سلسله مطالب آتی به معرفی نمونه فضاهای زیرزمینی میپردازیم،گسترش آن در طول تاریخ را تحلیل نموده و چشم انداز جهانی و چگونگی دستیابی به این روش زیستی را از جنبه های مختلف معماری،سازه،فضای شهری،فرهنگ ،اقتصاد و..مورد بررسی قرار می‌دهیم.

دکتر هاله قورچیان | معمار و پژوهشگر- موسس انجمن بین المللی معماری و سازه زیرزمینی ایران (IUACA)

Underground Structures; a Modern Approach or an Ancient Thought?

The history of what we now call underground structures dates back to the very dawn of human existence—a response to one of humanity’s most fundamental needs: finding shelter. Initially, this concept manifested in the form of cave dwellings, simple shelters, and tunnels. The modern understanding of underground structures has evolved from this very foundation, persisting and advancing across societies as a means of survival, while continuously being refined and optimized.

In its early stages, this form of subterranean living emerged primarily due to its superior resistance to harsh climates and its ability to provide a more naturally regulated internal temperature. Over time, as individual and communal needs evolved, these spaces expanded. The tranquility of subterranean life, combined with the preservation of the natural landscape by moving built environments below ground, added further advantages that sustained human interest in this mode of living. Today, underground buildings represent a new vision across all aspects of architecture and urban design, offering novel opportunities for environmental optimization on the Earth’s surface—opportunities that conventional surface-level buildings often lack. Examples of these structures are numerous and varied: underground utilities, urban tunnels, industrial facilities such as power plants and mines, air-raid shelters, agricultural spaces, and storage facilities. Each of these has, over time, developed its own architectural identity, shaped by technological advancement and optimized to better serve human needs.

In the forthcoming series, we will explore specific examples of underground spaces, analyze their historical evolution, and examine the global perspective on how to achieve this way of living. We will consider this topic from various angles, including architecture, structural engineering, urban planning, culture, economics, and beyond.

Haleh Ghoorchian | founder of IUACA